Thứ sáu, 06/01/2012

GV TRẦN NGỌC TRÍ
Trung tâm Dạy nghề Mỹ nghệ Kim hoàn TPHCM

Trên thị trường trang sức trong thời gian gần đây, xuất hiện cụm từ “kim cương nhân tạo”. có rất nhiều bài báo cũng như trang mạng đề cập vấn đề này nhưng ở nhiều góc độ khác nhau, tác dụng theo hướng có lợi cho người tiêu dùng vẫn chưa rõ nét. Rất nhiều hội viên gởi thư về Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TPHCM thắc mắc xung quanh vấn đề trên...

Kim cương: “chân mệnh đế vương”

Từ khi biết khai thác và sử dụng kim cương, con người đã nỗ lực rất nhiều để sản xuất kim cương nhân tạo nhưng kết quả đạt được còn khiêm tốn do kim cương có cấu tạo hết sức đặc biệt, được tạo thành trong điều kiện hết sức khắc nghiệt: nhiệt độ rất cao và áp suất cực lớn và trong một thời gian kéo dài nhất định để tạo tinh thể carbon (C) tinh khiết, đôi khi lẫn những chất tro than mang màu SiO2, MgO, TiO2. Kim cương có tỷ trọng 3,52, chiết suất 2,416 – 2,418, độ cứng 10 (trong thang độ cứng Mohs). Kim cương được ví như giọt nước mắt thần linh, là vua đá quý, là niềm ao ước được sở hữu của bao thế hệ loài người. Cuối thế kỷ 19, Hannay và Mooisan đã nỗ lực rất nhiều trong việc tạo kim cương nhân tạo, những thất bại của các ông là tiền đề cho các công ty A.S.E.H. (Thụy Điển), G.E. ( Mỹ ), De Beer (Nam Phi) bước đầu thành công và kim cương hình thành được mang tên rõ ràng là kim cương tổng hợp, kim cương công nghiệp hay kim cương nhân tạo. Kim cương nhân tạo được sản xuất bằng phương pháp HTHP (nhiệt độ cao, áp suất cao) hoặc phương pháp CVD với đế (nhân) là kim cương tấm nhưng kết quả nhỏ và chất lượng kém. Mãi đến năm 1970, GE tuyên bố sản xuất được kim cương quý tổng hợp trắng, trong suốt có thể nặng đến 1 carat. So sánh kim cương nhân tạo với kim cương tự nhiên thấy khác biệt rất nhỏ, không thể dùng mắt thường hay bút thử để phân biệt mà phải sử dụng các thiết bị chuyên dụng với các chuyên gia lành nghề và nhiều kinh nghiệm. Hiện tại chỉ có các công ty tinh chế kim cương nhân tạo hay các viện kiểm định mới có thiết bị để phân biệt.

Nhưng rất tiếc, theo GE, giá thành kim cương nhân tạo lại cao hơn kim cương tự nhiên… Nỗ lực soán ngôi thất bại!

Moissanite: kẻ thế thân

Mãi đến năm 1998, lần đầu tiên trên thị trường người ta sản xuất và bán đá moissanite, lấy theo tên nhà khoa học đạt giải Nobel: Henry Moissan. Trước đó khoảng 1 thế kỷ, ông đã phát hiện và tổng hợp thành công moissanite, có công thức SiC (Silicon carbide Carborundum), có độ cứng 9,25 Mohs, chiết suất kép 2,64-2,65. Bút thử kim cương thông thường không phân biệt được moissanite và kim cương. Moissanite có độ chiếu và ánh lửa hơn hẳn kim cương, dân trong nghề gọi là ánh chiếu hỗn, vì thế dễ dàng phân biệt moissanite.

Cubic zirconia: tội đồ?

Trong thiên nhiên, loại đá mang tên zircon có ánh chiếu, độ tán sắc, chiết suất gần giống kim cương, phân bổ nhiều ở Thái Lan, Sri Lanka, Campuchia... nên được gọi là xoàn Xiêm. Độ cứng zircon chỉ 6,5-7,5 Mohs nên đã kích thích con người nỗ lực nghiên cứu và tổng hợp được dòng đá cubic zirconia (CZ), có công thức ZnSiO4 như đá thiên nhiên nhưng do tổng hợp nên có độ cứng, độ trong suốt và tỷ trọng cao hơn đá thiên nhiên: độ cứng có thể đạt đến 8,5 và tỷ trọng lớn hơn kim cương đến 1,7 lần, chiết suất gần bằng kim cương 2,14. Trong những năm gần đây, CZ tồn tại dưới nhiều tên gọi khác nhau do thời gian, do kỹ thuật cắt mài tiến bộ mà người bán gọi là xoàn Thái, xoàn Mỹ, đá Úc (thật ra đá được sản xuất ở Autria - Áo ), đá Pháp, đá Nga, đá Thụy Sĩ rồi đến đá New Zealand, Swarowski (một loại đá CZ có thương hiệu).

Tất cả điều kiện chuẩn bị để “soán ngôi” gần như đã hội đủ, nhưng trở ngại duy nhất, lại tầm thường nhất, là yếu tố quyết định để chinh phục “lòng bá tánh” : bút thử kim cương.

Công nghệ DLC (diamond like carbon) như cú huých quyết định. Áp dụng công nghệ mạ nano, người ta phủ một lớp carbon (chính xác hơn là aluminium) mỏng trên bề mặt CZ đã biến viên đá CZ đủ điều kiện để hòng soán ngôi kim cương. CZ có những yếu tố lý tưởng như sau:

- Độ chiếu vừa phải (ít hơn Moissanite) nên gần giống kim cương.

- Độ cứng tương đối cao (dù thấp hơn kim cương) nhưng đủ để chống trầy xước trong điều kiện sử dụng bình thường.

- Ít bám bụi bẩn, rất giống kim cương.

- Bút thử kim cương không phân biệt được.

Thực tế, trong giới buôn bán kim cương chuyên nghiệp không xem bút thử kim cương là dụng cụ quan trọng để phân biệt kim cương. Nhiều người lầm tưởng bút thử kim cương dùng thử độ cứng, thực chất dùng để đo tính dẫn nhiệt, kể cả dẫn điện, của vật thử (Diamond Selesor II). Riêng bút Presidum còn có thể phân biệt được moissanite. Khi sử dụng các loại bút này, lưu ý độ lớn nhỏ của vật thử và nhiệt độ môi trường sử dụng bút.

Theo tài liệu GIA (Viện Ngọc học Mỹ), việc đánh giá một viên đá (gem) có giá trị hay không phụ thuộc rất nhiều yếu tố tạo thành (nguồn gốc) theo thứ tự cao xuống thấp như sau:

- Đá hoàn toàn thiên nhiên không qua xử lý (chỉ mài cắt): quý nhất.

- Đá thiên nhiên qua xử lý một phần (xử lý nhiệt, tia laser...): ít quý hơn.

- Đá nhân tạo mô phỏng cấu tạo (tính hóa học) đá thiên nhiên: giá trị thấp.

- Đá nhân tạo mô phỏng màu sắc đá thiên nhiên: giá trị thấp nhất.

Vậy theo các tài liệu trên cho thấy rõ ràng CZ được phủ C có giá trị thấp nhất vì:

- Sản xuất CZ dễ dàng và số lượng không giới hạn: không hiếm.

- Lớp phủ C (hay Aluminium) sẽ bong tróc trong thời gian rất ngắn (khoảng 6 tháng).

- Vượt qua bút thử kim cương không phải là yếu tố quyết định giá trị viên đá.

Nhưng người bán đã sử dụng thuật ngữ chung chung để đánh lừa người tiêu dùng: “kim cương nhân tạo”, hay nguy hiểm hơn khi cho CZ vào vỉ nhựa (seal) rồi dùng toàn tiếng Anh để mô tả như “CZ Diamond cut” hay “Diamond Synthetic” . Thêm kỹ thuật quảng cáo và sử dụng ngôn từ chuyên môn “đao to búa lớn” làm đa số người tiêu dùng rơi vào mê hồn trận...

Thật ra, với loại đá CZ phủ C này khi đưa vào bất cứ trung tâm giám định đủ chuẩn nào được phép hoạt động, việc phân loại thật dễ dàng. Có thể phân biệt CZ và kim cương qua phép thử đơn giản sau: dùng tờ giấy trắng vạch 2 màu xanh, đỏ gần nhau, đặt viên kim cương úp mặt lên vạch, 2 màu mực sẽ nhòe đi, còn đặt viên CZ thì 2 vạch vẫn rõ ràng. Hoặc dùng cân tỷ trọng cũng phân biệt được CZ vì CZ có tỷ trọng quá chênh lệch so với kim cương.

Cubic zircon - CZ phủ carbon là một dòng đá nhân tạo đẹp, đáp ứng khát vọng làm đẹp của đa số người tiêu dùng do có nhiều yếu tố gần giống kim cương mà giá lại rẻ. Nhưng CZ không thể so sánh hay thay thế kim cương, vì kim cương là “chân mệnh đế vương” còn CZ vẫn là một dòng đá “thứ dân”, mãi mãi không là “vương tử”.

Template modified by Peakso.com